Stokgolm, Shvetsiya [musiqa sadosi]
-Mamlakatimiz aholiga hayotda teng imkoniyatlar berishga harakat qildi.
Bizda nisbatan erkin bozor iqtisodiyoti amal qiladi.
Litsenziyalar, qoidalar va tariflar kabi to'siqlarga
duch kelmasdan yangi kompaniya tashkil qilib raqobatga kirishish oson.
Ammo odamlarga erkin raqobatlashishiga ruxsat berilsa,
ba'zilari g'alaba qozonib, katta daromad oladi,
boshqalar esa zarar ko'rib, orqada qoladi.
NATIJALAR TENGLIGI
Ana shunda Shvetsiya hukumati yordamga keladi.
[musiqa sadosi]
Tengsizlikni kamaytirish maqsadida
biz katta soliqlar solib, boylikni fuqarolarimiz o'rtasida qayta taqsimlaymiz.
Ko'pchilik uchun bu eng ma'qul yo'l,
chunki biz hayotda bir xil imkoniyatlarga ega emasmiz.
Ba'zilarning ota-onalari o'qishga, orzu va imkoniyatlarga
qiziqish uyg'otgan, ba'zilarniki esa yo'q.
Ba'zilarning genetik lotereyada omadlari chopgan, ba'zilarniki esa yo'q.
Ba'zilar sog'lom, ba'zilar esa yo'q.
Ushbu farqlar olib kelishi mumkin bo'lgan tafovutlarni kamaytirish maqsadida
davlatimiz yordamga keladi.
1970 yillarda, Shvetsiya allaqachon dunyodagi eng boy mamlakatlardan
biri bo'lganida, u tenglikni ustuvor maqsad qilib belgiladi.
Soliqlar oshirildi, nafaqa to'lovlari esa yanada kengaytirildi.
1960-1980 yillar ichida davlat xarajatlari deyarli ikki barobarga,
YIMning 31 foizidan 60 foizigacha ko'paydi.
Kimlardir bu mamlakatimizni yaxshi tomonga o'zgartirdi deyishi mumkin.
Biroq bu ko'proq ishlash va tavakkal qilishdan
keladigan mukofotni ham kamaytirdi.
[musiqa sadosi]
Bu muzeyda
Lars Magnus Erikssonning asl ustaxonasi qayta tiklangan.
U Shvetsiya tarixida juda muhim shaxs edi,
chunki 130 yildan ko'proq vaqt oldin
u Qo'shma Shtatlarida ko'rgan telefonlarning
arzon va ishonchli versiyalarini ishlab chiqargan.
Shu sababli XIX-asrning oxirlarida Stokgolm dunyo telekommunikatsiya
markaziga aylandi va bu Shvetsiyaning eng muvaffaqiyatli
kompaniyalaridan biri «Ericsson» uchun zamin yaratdi.
Bugungi kunda ham unda 150 mamlakatda
80 000 dan ko'proq ishchilar ishlaydi.
Men bundan Shved sifatida g'ururlanishim kerak,
lekin aslida bu meni ozroq xavotirga soladi,
chunki deyarli barcha yirik Shved kompaniyalar
«Ericsson» tarixini aks etadi.
Ularning barchasida mana bunga o'xshash majlislar zali bo'lgan bo'lsa kerak.
O'rtacha yirik Shved kompaniyasining yoshi 94 yilga teng.
Aftidan, bizda odamlarni ertangi «Ericsson»ga aylanishi mumkin bo'lgan
yangi biznesni boshlashga undovchi siyosat yuritilmagan.
Bugun Shved tadbirkorlari dunyodagi eng keksa tadbirkorlardan hisoblanadi.
Bu tanganing ikkinchi tomoni.
Bizning kelajagimiz bo'lishi kerak bo'lgan yoshlar va muhojirlar yangi
«Ericsson»larga asos solmayapti.
Haqiqatan ham, yosh Shvedlar va tadbirkor muhojirlar Shvetsiyadan
Buyuk Britaniya yoki Qo'shma Shtatlariga
ko'chib ketayotganiga ko'plab misollar bor, chunki u yerlarda
ko'proq daromad olish mumkin va soliqlar darajasi past.
[musiqa sadosi]
Stokgolmdan tashqaridagi shunga o'xshash ko'plab
posyolkalarda ishsizlik darajasi 50 foizdan yuqori.
Hatto tez iqtisodiy o'sish davrida ham
Shvetsiyadagi mehnatga layoqatli aholining qariyb chorak qismi
ertalab ishga bormasdan,
davlatdan yordam puli olar edi.
Bu iqtisodiy rag'batlar ahamiyatga ega degan nuqtai nazarni tasdiqlaganga o'xshaydi.
Kasallik ta'tili uchun nafaqa ish haqining 80 foizini
tashkil qilganda, shvedlar boshqa xalqlarga qaraganda
ko'proq kasal bo'lishi ajablanarli hol emas.
Xolbuki, biz deyarli barcha xalqlardan
ob'ektiv ravishda sog'lomroqmiz.
2004 yilda kasallik nafaqalari davlat byudjetining 16 foizini o'zlashtirdi.
Bu ko'rsatkich undan keyin yaxshilandi,
lekin shunisi qiziqki, bunga davlatning daromadlar tengligini
kamaytirish maqsadida soliqlarni pasaytirishga va ijtimoiy nafaqalarni
qisqartirishga qaratilgan harakatlari orqali erishildi.
Demak, bu o'zgarishlar mehnatga rag'batni kuchaytirgan bo'lishi kerak.
Fridman shunday paradoksni qayd etgan:
Natijalar tengsizligining barcha uchun ijobiy tomoni bor.
Ba'zi odamlar millionerga, ba'zilar esa milliarderga aylanadi,
chunki aynan ular o'z mijozlarini
xursand qilgan odamlardir.
-Aynan shu iqtisodiy tizim o'tgan asrlarda
jamiyatimizni tubdan o'zgartirdi.
Aynan shu Genri Ford va Tomas Alva Edisonlarni
barchamizga manfaat keltirgan mo'jizalarni yaratishga rag'batlantirdi.
Ular qiyinchiliklarni anglagan holda ishga kirishishgan,
ular nima qilayotganliklarini bilishgan va oqibatidan qat'i nazar,
biz jamiyat sifatida ularning tavakkal qilishga tayyorliklaridan manfaat ko'rdik.
-Agar biz Lars Magnus Eriksson, Tomas Edison yoki Bill Geytsning
juda boy bo'lishiga yo'l qo'ymaganimizda, balki biz tengroq bo'lardik.
Ammo Fridman: «Shunda ahvolimiz yaxshilanar edimi?», deb so'ragan bo'lar edi.
Agar tadbirkorlar barcha qurbonliklari, barcha og'ir mehnatlari va
barcha tavakkal ishlarining ortidan
katta boylik olish imkoniyati borligini o'ylamaganlarida edi,
ular buning o'rniga boshqa ish qilar edilar.
Unda biz hayotimizda ijobiy rol o'ynaydigan tovar va
xizmatlarga hamda texnologiyalarga ega bo'lmas edik.